Elke gymgroep heeft inmiddels wel iemand die het weet te vertellen: Ozempic en Wegovy vreten je spieren op. Je valt af, maar wat je verliest is voor een flink deel spiermassa, niet vet. Dat verhaal klopt niet helemaal. Nieuw onderzoek, gepresenteerd op het jaarcongres van de Endocrine Society in juni, laat iets zien wat niemand had verwacht: bij mannen met een laag testosteron door overgewicht doen deze afvalmedicijnen juist iets goeds met je hormonen en vruchtbaarheid.
Het spierverlies-verhaal klopt maar half
Onderzoekers van Cambridge waarschuwen al langer dat twintig tot vijftig procent van het gewichtsverlies bij GLP-1-medicatie uit vetvrije massa bestaat, vooral spieren. Zonder krachttraining en genoeg eiwitten kan dat aandeel oplopen tot veertig procent. Dat is geen fabeltje: je lichaam sloopt spierweefsel net zo makkelijk als vet zodra je in een fors calorietekort zit, en een GLP-1-prik duwt je daar hard in.
Maar dat is maar de helft van het verhaal. De prik zelf doet meer dan alleen je eetlust temperen. GLP-1-receptoren zitten namelijk ook op plekken waar je ze niet zou verwachten: op de Leydig-cellen die testosteron aanmaken, op de Sertoli-cellen die spermaontwikkeling aansturen, en zelfs op spermacellen zelf.
Wat de studie op het ENDO-congres liet zien
Dat brengt ons bij de studie zelf. Onderzoek van de Endocrine Society volgde mannen met obesitas-gerelateerd laag testosteron die langdurig GLP-1-medicatie gebruikten. De vrees was dat dit hun hormoonhuishouding verder zou ontregelen. Het tegendeel bleek waar: testosteronwaarden stegen, en ook de spermakwaliteit ging vooruit. Het mechanisme is precies waarom die receptoren op je voortplantingsorganen zitten. Minder vetweefsel betekent minder omzetting van testosteron naar oestrogeen, en onderzoek in Frontiers in Physiology laat zien dat de GLP-1-receptoren zelf ook direct invloed hebben op hoe goed die cellen functioneren.
Voor mannen die worstelen met overgewicht en een trage libido is dat groot nieuws. Testosteron wordt vaak neergezet als iets wat je met kracht en agressie moet opkrikken, maar in ons artikel over de testosteron-mythe lees je al dat dat beeld flink is bijgesteld. Deze studie past in datzelfde patroon: de relatie tussen hormonen en gedrag is genuanceerder dan de gymvloer je doet geloven.
De testosteronvervangingstherapie die je vruchtbaarheid stilzet
Er zit nog een laag onder dit verhaal. Veel mannen met obesitas-gerelateerd laag testosteron krijgen van hun arts testosteronvervangingstherapie (TRT) voorgeschreven. Dat werkt goed tegen vermoeidheid en libidoverlies, maar heeft een bijwerking die zelden wordt uitgelegd: TRT kan de eigen spermaproductie stilleggen, soms zelfs blijvend. Voor een man van 25 die nog kinderen wil, is dat een naar verrassingseffect achteraf.
GLP-1-medicatie omzeilt dat probleem. Je herstelt je eigen hormoonproductie in plaats van hem te vervangen, en de vruchtbaarheid blijft intact of verbetert zelfs. Dat maakt het voor artsen een interessant alternatief bij mannen waarbij het overgewicht de eigenlijke oorzaak van het lage testosteron is, in plaats van meteen naar TRT te grijpen.
Zo voorkom je dat je spieren de klos zijn
Dit betekent niet dat je zomaar een prik moet gaan halen om je testosteron op te krikken. Het spierverlies-risico is reëel en dat verdwijnt niet door deze studie. Artsen die GLP-1-medicatie voorschrijven, geven daarom steeds vaker drie concrete adviezen mee:
- Blijf krachttrainen, minstens twee keer per week, ook als je weinig energie hebt door het verminderde hongergevoel
- Eet fors meer eiwitten dan je gewend bent, ergens rond de 1,6 tot 2 gram per kilo lichaamsgewicht per dag
- Val niet te snel af. Een tekort van meer dan 750 kcal per dag vergroot het aandeel spiermassa in je gewichtsverlies flink
Wie deze drie punten volgt, houdt volgens de meeste onderzoeken het grootste deel van zijn spiermassa vast terwijl het vetpercentage daalt. Zonder die aanpassing eet je lichaam net zo makkelijk spierweefsel op als vet, en dat merk je pas als het te laat is.
Dat sluit ook aan bij wat we eerder schreven over spierafbraak na je 35e: hoe ouder je wordt, hoe minder ruimte je hebt om spiermassa te verliezen zonder dat je er kracht en mobiliteit voor inlevert. Een fors calorietekort zonder krachtprikkel is dan extra riskant, met of zonder GLP-1. Juist voor mannen boven de veertig die nu voor het eerst met een GLP-1-medicijn beginnen, is dat een reden om een sportschooltraject er meteen bij te pakken in plaats van pas te reageren als de weegschaal al drie kilo minder aangeeft.
Wat je hiermee moet doen voordat je een prik overweegt
Als je worstelt met overgewicht en een laag testosteron, is dit geen groen licht om zelf aan de Ozempic te gaan uit ijdelheid. Het is wel reden om met andere ogen naar het gesprek met je huisarts of endocrinoloog te kijken. Vraag concreet naar de volgorde: wordt het overgewicht eerst aangepakt, of ga je direct naar TRT? Die vraag alleen al kan een ander behandeltraject opleveren, zeker als kinderen wensen nog meespelen.
En als je toch worstelt met hoe je eigen lichaam eruitziet tijdens dat traject, of je nu spieren verliest of niet: dat gevoel is vaker het probleem dan je denkt. De cijfers zijn geruststellend, maar het lichaamsbeeld dat mannen van zichzelf hebben verandert meestal trager dan hun bloedwaarden.